Lalla Weiss “We zijn eigenlijk terug bij af”
Het regent zondagochtend. Slecht weer voor een festival. Tegen 12 uur klaart het op. Voor dat de gipsy muziek losbarst op het buitenterrein van het Gipsy Roots Festival in Best stelt Lalla Weiss de positie van Sinti en Roma aan de kaak.
In haar lezing vertelt Lalla Weiss liefdevol en met respect over het gesprek met haar grootmoeder. Tijdsbesef en tradities worden zo anders beleefd in de generaties die elkaar opvolgen. Ze vertelt over de cultuur en tradities, die door de eeuwen heen zijn behouden en waar niet altijd de herkomst van kan worden vastgesteld. Ze zijn er en hebben hen zo hecht verbonden als volk; zo hebben ze de tijden overleefd.
Ze constateert ook dat de positie van Roma en Sinti-gemeenschappen verslechtert.
Het Europese beleid is gericht op deelname van Sinti en Roma op politiek en maatschappelijk gebied. Zelforganisaties is het juiste antwoord. Ze moeten zelf aan het woord komen en de koers bepalen wat hun positie wordt in Europa. Sinti en Roma moeten zich maatschappelijk en politiek organiseren om een vuist te kunnen maken in Europa en in de landen waar ze een etnische minderheid vormen. In Nederland bestond zo’n zelforganisatie: het LSO, later LSRO (Landelijke Sinti en Roma Organisatie), die een belangrijke rol heeft gespeeld in de erkenning van het oorlogsleed, rechtsherstel en de compensatie die daaruit voortvloeide. Deze organisatie moest wijken voor SRSR (Stichting Rechtsherstel Sinti en Roma) en het vervolg NISR (Nederlands Instituut Sinti en Roma). Organisaties, waarin Sinti en Roma beperkte ondergeschikte functies bekleden en nauwelijks invloed hebben op beleid en uitvoering. Een doorn in het oog van menig Sinti en Roma. Zoni Weiss noemt het NISR in het debat na de lezing een verlengstuk van de overheid. Het NISR is een centraal geleide organisatie met een sterk wisselend werknemers-bestand. Ervaring en continuïteit zijn daarmee niet geborgd en de verbinding met Sinti en Roma is minimaal. Dit tot grote ergernis van deze etnische minderheid. Lalla Weiss zei in haar lezing het volgende daarover: “Waar we eerst als groep een serieuze gesprekspartner waren geworden voor de overheid wordt er inmiddels weer over ons gesproken. Beleid wordt gemaakt op grond van onderzoek waar we zelf geen inbreng in hebben gehad”. Om vervolgens te concluderen “We zijn eigenlijk terug bij af”. Toch zien we ook bij Lalla Weiss een herleving van de strijdbaarheid van weleer, die we in toenemende mate ook in Europa gewaarworden.
In heel Europa komt een beweging op gang om de positie van Sinti en Roma te verbeteren. Op Facebook vindt een discussie plaats, waarin Sinti en Roma zich roeren. Er worden voorbeelden van maatschappelijke betrokkenheid uit het verleden aangehaald die geleid hebben tot een betere positie. Er worden ook situaties beschreven die in de geciviliseerde westerse wereld geen pas hebben. Facebook heeft een belangrijke rol gespeeld in de omwenteling in de Arabische wereld. Deze vonk is ook overgeslagen naar Sinti en Roma, die niet langer de discriminatie, maatschappelijke achterstelling accepteren en de gevangenis van hun eigen lethargie doorbreken.
Dat Sinti en Roma niet bij de pakken neer gaan zitten blijkt in het debat. Een opgezet programma tot kadervorming van Roma en Sinti-jongeren vanuit de zelforganisatie LSO van enkele jaren geleden is dan wel getorpedeerd, maar heeft niet geleid tot stagnatie. Steeds meer jongeren uit de Sinti en Roma-gemeenschap zijn beter opgeleid. Scholing en educatie vormen de sleutel voor een betere toekomst betoogt Zoni Weiss. Ook de politieke en maatschappelijke betrokkenheid groeit. Zoni Weiss juicht het initiatief van Gerdi Verbeet, voorzitter van de 2e kamer, om Sinti- en Roma-jongeren binnenkort een rondleiding in de 2e kamer en een lezing over de democratie te geven, van harte toe.
Een ander heikel punt is het Nederlands beleid voor de verbetering van de positie van Sinti en Roma. Voor januari 2012 dient de Nederlandse overheid een beleidsplan klaar te hebben, zegt Peter Jorna, die beroepsmatig de discussie in Europa op de voet volgt. Arie Schuurmans van NISR zegt dat zij de Nederlandse overheid in deze adviseert. Zijn we inderdaad weer terug bij af, zoals Lalla Weiss concludeert? Het mag niet zo zijn dat de Sinti en Roma in Nederland niet gehoord worden als het over hun eigen positie gaat!
